Jump to content

Imizwa

From Wikiphidiya

Imizwa kuyinto ekungasulula bona abantu bayihlathulule kodwana isuke itjengisa indlela umuntu azizwa ngakhona ngesikhathi esithileko, nakanabantu abathileko begodu ngaphasi kobujamo obuthileko.Isisekelo salokho umuntu adlula kikho begodu imizwa inothelela endleleni umuntu enza ngayoo izinto, acabanga ngayo nofana ngendlela akghona ukwakha ngakhona ubudlelwano nabanye abantu.[1] Kunamathiyori amanengi ahluthula imizwa njenge thiyori ka-James Lange, lapho ahlathulula khona bonyana imizwa evela njengependulo yalokhu umuntu akuzwako ebhodulukweni ahlala kilo.[2] Abanye abahllathulula imizwa ngamathiyori ngemizwa ngu-cannon-Bard no Schachter-Singer. Imizwa ihlukile kunomuzwa ngombana imizwa ayithathi isikhathi ingatjhuguluka nanoma kukunini begodu akusilula ukuwulawula bese kuthi umuzwa uthathe isiskhathi lokha umuntu nakawuzwako ulawulwa kukuthi umuntu uzwani nofana ubonani ebhodulukweni lakhe.

Imihlobo yemizwa

[edit | hlela umthombo]

Ukuthaba

[edit | hlela umthombo]
Amadoda atjengisa ukuthaba

Ukuthaba kukumizwa evela lokha umuntu azizwa anelisekile emoyeni wakhe begodu kungekho into engaphula umoya wakhe. Imizwa yokuthaba ingavela lokha umuntu nakenzakalelwe yinto ehle efana nokuthi azithole aphumelele nofana athengelwe into ayithandako nokhuye okuthabisako.[3] Umuntu lokha nakathabileko angabonakala ngokuthi amomotheke, aledlhe emzimbeni. ukuthaba kuyinto edlala indima eqakathekileko emaphilweni wabantu ngombana kubalelekela bona babekezele, bahlale banomuzwa wokutlama, begodu bakghone ukuthi bahlanganyele nabanye abantu.

Ukudana

[edit | hlela umthombo]

Ukudana kuvezwa mumuzwa wokungabi nethemba, ukuzwa ubuhlungu emoyeni nofana emzimbeni.[4] Esikhathini esinengi ukudana kungabangela kukuthi umuntu aphoceke, azwe iiindaba ezibuhlungu nofana ukungaphumeleli. Ukudana kungabonakala ngokuthi umuntu azikhiphe hlangana nabantu, alile iinyembezi nofana ajame ngendlela elengisa umzimba. ukudana kumizwa obuhlungu kodwana udlala indima eqakathekileko kwabanye abantu ngombana umizwa lo ukhuthaza ukuthi umuntu azihlole yena begodu afune ukulingisa iimphoso zakhe.

Ukwesaba

[edit | hlela umthombo]

Ukwesaba kumumuzwa ovela lokha nangabe umuntu kunento eyingozi athuselwa ngayo nofana emlandelako. Ukwesaba kungavela lokha umuntu nakabona bonyana usemrarweni ongararululeki lula nofana nakabona bonyana ipilo yakhe isengezini.[5]Umizwa lo ungavela lokha umuntu nakakhamba yedwa ebusuku endaweni lapho kuyingozi khona. Umzimba ungena entweni ebizwa ngokuthi " phendula ngokulwa nofana ubaleke".[6] Imizwa yokusaba ilekela umuntu bonyana ahlale aqaphelile laphoo akhona nofana akhamba khona begodu angangeni nanoma kukuphi.

Ukukwata

[edit | hlela umthombo]

Ukukwata kummhlobo wemizwa ongavuka lokha umuntu nakenzakalelwa yinto angayithandiko emenza bona abe nenenturhu nofana athukane.Ukukwata kungabonakala ngokuthi umuntu abumbe izandla zibe ziinqindi, aphakamise iphumbo lakhe lokha nakakhulumako nofana afune ukulwa.Ukukwata kungaba yinto eyenza bona umuntu amotjhe, nofana agcine enza izinto eziphula umthetho agcine angena emrarweni lokha nangebe ulawulwa kukwata.[7]

Iinkomba

[edit | hlela umthombo]
  1. McFarlane, J.M., 2025. Theories of Emotions. Introduction to Psychology.
  2. Livingston, P., 2019. Lange vs James on emotion, passion, and the arts. Royal Institute of Philosophy Supplements, 85, pp.39-56.
  3. PS, S. and Mahalakshmi, G., 2017. Emotion models: a review. International Journal of Control Theory and Applications, 10(8), pp.651-657.
  4. Perrotta, G., 2021. The “Human Emotions” and the “Perrotta Human Emotions Model”(PHEM): The new theoretical model. Historical, neurobiological and clinical profiles. Arch Depress Anxiety, 7(2), pp.020-027.
  5. Stanojlović, O., Šutulović, N., Hrnčić, D., Mladenović, D., Rašić-Marković, A., Radunović, N. and Vesković, M., 2021. Neural pathways underlying the interplay between emotional experience and behavior, from old theories to modern insight. Archives of Biological Sciences, 73(3), pp.361-370.
  6. Roelofs, K., 2017. Freeze for action: neurobiological mechanisms in animal and human freezing. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 372(1718), p.20160206.
  7. Deniz, P., Lajunen, T., Özkan, T. and Gaygısız, E., 2021. Masculinity, femininity, and angry drivers: Masculinity and femininity as moderators between driver anger and anger expression style among young drivers. Accident Analysis & Prevention, 161, p.106347.