Isintu Amasiko Nemikghwa

Esinye nesinye isitjhaba ephasini sinendlela yaso yokwenza izinto. Sinemikghwa, sinamasiko nesikopilo. Amanye namanye amasiko abe nendlela yawo yokuwenza engafani nenye. Indlela le ithoma ngokubonakala emakhaya, emphakathini, esitjhabeni nesizweni. Imikghwa yakha amasiko, amasiko akha isintu.[1][2]
Isintu
[edit | hlela umthombo]Ngokwehlathululo yephasi loke, isintu (tradition) yindlela yokucabanga, yokuziphatha neyokwenza imikghwa, enjengamasiko, amariyadlhana, indlela yokumbatha, yokudla neyobukghwari ebeyenziwa ziintjhaba zabantu abanzima, emindenini, emphakathini, nesitjhabeni esele inesikhathi eside ikhona.[1] Ngokwehlathululo yesi-Afrika isintu, nendlela yokuziphatha, yokucabanga neyokuphatha abanye abantu ngendlela enobuntu (humanity). Isaga esithi, "umuntu mumuntu ngabantu" mgogodlha wefundiso yesintu. "Ungilokho ongikho ngebanga lokuthi abanye bangilokho abangikho".[3] Bubuntu-ke lobo. Ifundiso le kade khulu ikhona. Yeke isintu sibonakala ngemicabango, ngekolelo, ngemizwa nangezenzo ezinobuntu - mimikghwa, isikopilo, amasiko namariyadlhana.[4]
Amasiko
[edit | hlela umthombo]
Ayini-ke amasiko? Amasiko yindlela yokwenza izinto yendabuko eyenziwa sitjhaba esithileko ekolweni, embusweni nekuhlalisaneni kwabantu. Indlela le kade yenziwa begodu idluliselwa esizukulwaneni esilandelako ngokufundiswa ngomlomo nangezenzo. Kungaba yindlela yokwenza izenzo ezithileko zendabuko zendlela yokuziphatha, indlela yokuhlalisana nabanye, indlela yokumbatha, indlela yokudla, indlela yokubusa, indlela yokurarulula imiraro, indlela yokuraga amariyadlhana wekolo yesintu namkha yendabuko. Ngamanye amagama umukghwa othileko nawusolo ubuyelelwa iinkhathi ezinengana mumuntu, mndeni, mphakathi nesitjhaba, ugcina sele ulisiko.[5]
Aqakatheke kangangani amasiko ebantwini? Amasiko enza umuntu azikhakhazise ngendabuko yakhe. Umuntu nakazikhakhazisa ngendabukwakhe uzozikhakhazisa ngaye ngokwakhe. Ukuzikhakhazisa kumenza azithembe yena ngokwakhe begodu azizwe amumuntu. Amasiko anendlela yokuziphatha emukelekako emphakathini nesitjhabeni. Lokha umuntu nakaziphatha kuhle abantu bayamthanda. Ukuthandwa babantu kukwenza uzizwe uhloniphekile unesithunzi, uzizwe unendima eqakathekileko oyidlalako emphakathini othileko. Woke umuntu unesidingo esingokwemvelo sokuthandwa nokuthanda, ngikho nje nakamukelekako emphakathini ngebanga lokuziphatha kwakhe uzizwa amumuntu. Nanyana kunamasiko angaba nomphumela omumbi emntwini, amasiko amahle angaletha imiphumela emihle.[6] Ibuthelelo lamasiko ngilo elakha isintu.
Imikghwa
[edit | hlela umthombo]Njengomana kutjhiwo ngehla, imikghwa yakha isiko, isiko lakha isintu. Alo, iyini imikghwa? Imikghwa zizenzo abantu abajayele ukuzenza. Kunemikghwa yokudla, yokukhuluma, neyokwenza, imikghwa yokuziphatha, imikghwa yokuphatha abanye, imigkhwa yokumbatha, yokubukghwari neyombhino. Imikghwa le nayisolo yenziwa mumuntu, mphakathi namkha isitjhaba, bese imukeleke ebantwini igcina sele ilisiko.[2]
Iinkhombo
[edit | hlela umthombo]- ↑ 1.0 1.1 The Brittanica Dictionary (2025) Tradition. Retrieved from:https://www.britannica.com/dictionary/tradition Retrieved from: 30/09/2025.
- ↑ 2.0 2.1 Fundamentals (2025) Cultural Habits. Retrieved from: https://sustainability-directory.com/fundamentals/cultural-habits-fundamentals/ Retrieved on 30//09/2025.
- ↑ Herbert Moyo (October 14, 2022) Isintu. Retrieved from: https://globalcritical.barefield.ua.edu/self-and-persistence/isintu/ Retrieved on 30/09/25.
- ↑ Desmond Tutu (2013), Who are we: Human Uniqueness and African Spirit of Ubuntu (Video). Retrieved from: https://www.youtube.com/watch?v=0wZtfqZ271w#t=162 Retreived on 30/09/25.
- ↑ Gibbon Rangel (2022) Characteristics of Culture, Customs and Traditions, from Walsh and Medical Media Websie. Retrieved from: https://www.walshmedicalmedia.com/open-access/characteristics-of-culture-customs-and-traditions-114614.html Retrieved on 30/09/2025.
- ↑ Frank Sonnenberg (2025) 7 Reasons Why Traditions Are So Important. Retrieved from: https://www.franksonnenbergonline.com/blog/7-reasons-why-traditions-are-so-important/ Retrieved on 30/05/25.