Jump to content

U-Dorhodere Nothembi Mkhwebane

From Wikiphidiya

U-Dorh Nothembi Mkhwebane

[edit | hlela umthombo]
Igatara

U-Peki Emelia Nothembi Mkhwebane wabelethwa e-Carolina e-Mpumalanga mhlana ali-1 kuTjhirhweni 1953.Waba intandani aneminyaka emihlanu,wakhuliswa ngu-gogo nomkhulu ebebangakghoni ukumbhadalela ifundo ehlelekileko.Isikhathi esinengi sepilo yakhe yekukhuleni wasichitha ngokutlhogomela iinkomo nezimvu zika bamkhulu wakhe.Leyo bekungiyo indlela ebegade baziphilisa ngayo ngaleso sikhathi begodu bekungasimsebenzi omumbi khulu kumntazana.

Ukuthanda umvumo nomndeni

[edit | hlela umthombo]

Umndeni kaMkhwebane bewuthanda umvumo begodu wakhulisa ithando lakhe lokuthoma ngeengoma zesiNdebele.Ugogo wakhe wamfundisa ukudlala i-reed flute,lokha udadwabo amfundisa isikumero.Umalume wakhe wamfundisa ukudlala igatara eyenziwe ngekhaya,esikhungweni somvumo namasiko wesiNdebele ,uMkhwebane wafunda okunengi ngokunotha kwamasiko wakhe begodu ngokukhamba kwesikhathi wathoma isiqhema somvumo esaziwa ngokuthi ZIizelamani Zako Nomaziyana ebegade zidlala emibuthanweni nemitjhadweni.

Ngokukhamba kwesikhathi wathenga ikhibhodi negatari ngomqopho wokutlama iingoma ezazirekhoda.Nanyana gade aphumelele khulu bekasatlhoga ukuthola ikhamphani yokurekhoda,khulukhulu ngombana enye yezinto ebezigade zimliya bekukungaka fundi kwakhe okwaba sithiyo ekufumaneni imali evela ekuphumeleleni kokurekhoda.

Ukuba yindlovukazi yomvumo wesiNdebele

[edit | hlela umthombo]

Bekangakaze aphelelwe lithemba begodu akhuthazwa lithando ne-thalenta lakhe,uMkhwebane wahlula inengi leentjhijilo waba mvumi odumileko ephasini loke ngomvumo wesiNdebele.UKhambe khulu eenarheni zangaphandle adlala eenarheni ezifana ne-United States Of America (USA),Austria,Germany,Portugal kunye ne-France.Ngomnyaka ka-1988 e-New York ne-London begodu wafumana umvuzo wengoma yesiNdebele ehle khulu.Waziwa bonyana yindlovukazi womvumo wesiNdebele phakathi komnyaka ka-1984 ukuya ngomnyaka ka-2001,wakhupha ama-albhamu womvumo abunane.Ukuhlabela kwakhe,ukujida kwakhe nokumbatha kwakhe kwamukela isithombe esinemikhakha eminengi yamasiko wamaNdebele.

Ukuthuthukisa ilimi lesiNdebele nabo nongorwana
[edit | hlela umthombo]

Waphakamisela phezulu isiko lamaNdebele ephasini loke,esikhathini lapho abantu abanengi bebalithatha njengelingaka qakatheki ephasini loke.Nakabona umphumela omumbi wokungafundi emsebenzini wakhe,uMkhwebane waqunta ukubuyela esikolweni ngomqopho omkhulu wokwenza i-digri womvumo.Ngembatho lakhe nangendlela avuma ngayo ukghonile ukuthuthukisa isiNdebele emikhakheni eminengi kunye neenarheni zangaphetjheya ezinengi lapho khona bekangavumi kwaphela kodwana bekakhangisa ngevunulo ehlukahlukeneko eembathwa sitjhaba samaNdebele.

UMkhwebane uphiwe imitlomelo eminengi,lokhu kufaka hlangana i-Woza Africa Foundation Award ngo-1988.U -Femina/NNTV owengubo wama-90s ngo-1995,inxusa lezokuvakatjha le-Sewula Afrika ngo-1998 kunye ne-Mpumalanga Sports Recreational Arts and Culture Award ngo-1999.Wabuya godu wafumana i-South African Music Award:Honorary Award:Best Ndebele Music Ikwekwezi fm bgo-1999,kunye ne Bow and Arrow ngo-2001.I-Order Of Ikhamanga in Silver iqakathekisa ukugqugquzela okukhulu kwamaqhawekazi amanengi wamasiko wethu.

Ijima lokuthuthukisa umphakathi
[edit | hlela umthombo]
Indlu egwale ngesiNdebele

Indlovukazi yomvumo wesiNdebele u-Dorh Nothembi Mkhwebane utjhugulule ikhaya lakhe e-Pitori laba yindawo yobuciko nomvumo ukuhlomisa umphakathi wakhe.UMkhwebane umvumi onelwazi uthe ngesikhungo lesi ubinge ukuthuthukisa amakghono wabantu abatjha nabakhulu.Isikhungo sathoma egaraji lakhe ngo-2019 begodu sikhule eminyakeni emithathu edlulileko.

Ngebanga lokutlhogeka kwamakghono anikelwako,u-Mkhwebane wakateleleka bona akhe indawo ekulu ngokusizwa mnyango wezemidlalo,ubukghwari namasiko.Lapha abantu bafundiswa bona bangakha njani imikhiqizo yomncamo,ubuciko nemihlobiso.UMkhwebane godu usebenzisa isikhungo lesi ukwabelana ngesiko lamaNdebele,ukufundisa iinsimbi zomdabu,umvumo kunye nokwabelana ngelwazi lokudla kwesintu nesizukulwana esitjha.

Iinkhombo
[edit | hlela umthombo]

1.https://www.sowetanlive.co.za/entertainment/2023-07-31-musician-nothembi-turns-her-home-into-museum/ 2.https://www.last.fm/music/Nothembi+Mkhwebane/+wiki 3.https://www.kaya959.co.za/nothembi-mkhwebane-queen-of-ndebele-music/ 4.https://www.thepresidency.gov.za/peki-emelia-nothembi-mkhwebane-1953 5.https://annabellelombard.wordpress.com/tag/dr-nothembi-mkhwebane/