Jump to content

Umzimba

From Wikiphidiya

Umzimba

Umzimba kuyinto ehlala umphefumulo womuntu. Kuyinto umuntu ayisebenzisa ukuphila, ukunyakaza. Umzimba ngiwo osenza bona sikghone ukuhlathulula bona umuntu unjani ngokubukeka[1]. Ngaphandle komzimba umuntu angeze akghona ukuphila nanyana ukubonakala.

Umzimba kuyinto eyenziwe ngarherho(systems) amanengi asebenzisanako ukwenza bona umuntu aphile begodu abe epilo. Amarherho womzimba manengi begodu ahlukule ngokomsebenzi[2].

Amarherho womzimba

Irherho lokugayakudla

Le isebenza ukwenza Ukudla bona kugayeke emathumbuni bese umzimba udosa izakha mzimba ezitlhogaka ngaphakathi kokudla okugayekileko. Lokha okuzinsalelo kuyakhamba kuphume sele kumadede[3].

Irherho lamathambo

Amathambo kileli rherho ayasebenzisa ukuthi akghone ukunikela umuntu isekelo alitlhogako ukuthi enze imisebenzi yakhe yoke. Avikela izitho zangaphakathi komuntu ezenza bona ipilo yomuntu iragele phambili[4].

Irherho leengazi

Irherho leli yenza isiqiniseko sokuthi igazi liyakhamba umzimba woke womuntu lingathikamezeki. Ithumela igazi ehliziyweni Bese ihliziyo iyalimpopa ilizalise i-oksijini. Igazi elizele i-oksijini lisuka ehliziyweni lizale umzimba woke lifike nenyameni yomuntu. Leli esele liphelelwe yi-oksijini liyajika eskhumbeni nenyameni libuyele ehliziyweni njalo njalo[5].

Irherho lamasotja womzimba

Irherho leli isebenzisa izakhamzimba bonyana ukuqinisa amasotja womziba ukuthi akghone ukulwisana namagulo angafuna ukuhlasela umzimba womuntu uwenze ube buthakathaka[6].

Irherho lommoya

Lapha irherho leli iqinisekilsa bona umuntu udosa umoya ohlanzekileko i-oksijini uwuse emaphapheni bese umuntu akhiphe loyo osilaphazekileko obizwa bona yi khaboni dayoksayidi[7]

Irherho yelwazi

Iapha Ingcondo yomuntu yenza bona umuntu akghone ukuphendula nofana ukwenza izenzo aphendula imininigwane ibhoduluko ahlala kilo eliyithumela engcondweni yakhe. Isibonelo lokha nangabe ubone inyoka, ingcondo yakho izokutjela bona ubaleke ngombana into oyibonako iyingozi ingakulimaza[8].

Irherho lokuzala

Leli lirherho eyenza bona umuntu akghone ukubeletha. Iqinisekisa bona abomma bakghone ukuya emalangeni cobe nyanga begodu bakghone ukuthwala abantwana lokha nabasidisi. Kibobaba iqinisekisa bona bahlale banembewu yokukwenza abamma babe sidisi[9].

Isiphetho

Umzimba kuyinto ehlanganeko kodwana enamasistimu amanengi ngaphakathi ekungiwo akghona ukwenza bona umuntu abe nepilo. Umnntu angeze aphila ngaphandle komzimba. Kufanele unakekelwe umzimba

  1. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/body
  2. List of systems of the human body - Wikipedia
  3. List of systems of the human body - Wikipedia
  4. Thomson, J.R. and Friendship, R.M., 2019. Digestive system. Diseases of swine, pp.234-263.
  5. Saladin, K.S. and Miller, L., 2023. Anatomy & physiology (p. 1248). McGraw-Hill US Higher Ed ISE.
  6. Sattler, S., 2017. The role of the immune system beyond the fight against infection. The immunology of cardiovascular homeostasis and pathology, pp.3-14.
  7. Peate, I., 2018. Anatomy and physiology, 10. The respiratory system. British Journal of Healthcare Assistants, 12(4), pp.178-181.
  8. Mai, J.K. and Paxinos, G. eds., 2011. The human nervous system. Academic press.
  9. List of systems of the human body - Wikipedia